تشخیص ودرمان اختلالات جنسی در کلینیک سلامت خانواده در بیمارستان کارگر نژاد
 
11:32:55 PM 1396 / 05 / 29
 

مشکلات فرزندان بیماران مزمن روانی

 
تجربیات بالینی نشان می دهد که کودکان بیماران روانی از مشکلات عدیده ای در زندگی رنج می برند. که در بسیاری از موارد این مشکلات مورد بی توجهی قرار می گیرد .
اصولاً برای آنکه کودک از حالت وابستگی به والدین به طرف استقلال پیشرفت کند به یک محیط خانوادگی با ثبات و امن همراه با الگوی پایدار و ثابت روابط عاطفی و صمیمانه نیاز دارد که در این محیط مورد احترام محبت و پذیرش قرار گرفته و نیازهای گوناگون  شامل: نیازیهای فیزیولوژیک (تغذیه، بهداشت و ...) نیازهای روانشناختی ( نیاز به محبت، دوست داشته شدن، امنیت و ..) تامین شود. چنانچه به هر دلیلی چنین محیطی برای کودک فراهم نگردد می تواند به فرایند رشد و نمو کودک در همه ابعاد آسیب برساند و منشاء مشکلات زیادی برای زمان حال و آینده او باشد. بطور کلی انجام وظایف والدی نیازمند وجود ظرفیت های کافی جنبه های روانشناختی و فیزیکی می باشد. بسیاری از بیماران روانی از نقص های عمده ای در توانایی شناختی، هیجانی و حتی فیزیکی دررنجند. بعنوان مثال یک مادر افسرده ممکن است نتواند رابطه عاطفی هیجانی مناسب (Bonding) با فرزند خود برقرارکند و بالطبع دلبستگی کودک به مراتب (attachment) دچار صدمه جدی می شود. که بر اساس بسیاری از نظریه ها، دلبستگی کودک به مراتب یکی از عناصر اصلی سلامت هیجانی کودک می باشد.

بیماری های روانی از تنوع گسترده ای برخوردار است. هر کدام از این اختلالات ممکن است آسیبهای خاصی را در جنبه های گوناگون رشد کودک به بارآورد همانطور که اشاره شد آسیبی که کودک از یک مادر افسرده می بیند با آسیبی که یک مادر با اختلال شخصیت به فرزند خود منتقل میکند متفاوت است. همین جا باید اشاره کرد که آسیب پذیری کودک به یک عامل خاص بستگی ندارد. تعامل پیچیده ای بین مولفه های مزاجی (temprament) ژنتیک، و عوامل محیطی و همچنین عوامل محافظتی احتمالی مانند وجود یک والد سالم دیگر وجود دارد که ممکن است فرایند نهایی را تشکیل دهد.

بررسی هایی که بر روی این کودکان انجام شده است شیوع بالاتری از انواع مشکلات روانشناختی ، هیجانی و ارتباطی را نشان می دهد که در ذیل به آن شاره می شود:

Abuse (آزار و سوء استفاده): که کلیه جنبه های مربوط به آن در این کودکان با شدت زیاد و طیف وسیعی دیده می شود.
Physical Abuse (سوء استفاده جسمی): که گاهی آنان را در معرض شدید ترین برخورد های فیزیکی قرار میدهد. انواع آسیب های جسمی از شکستگیهای اندامها ، سوختگی ها و سایر آسیبهای بدنی در این کودکان دیده شده که در مواردی منجر به مرگ شده است.
Sextual Abuse (سوء استفاده جنسی): خیلی گزارش نمی شود ولی به دلیل اهمیت آن در سلامت روان کودک باید همیشه مدنظر باشد.
Emotional Abuse (آزار هیجانی): که حالت شدید و مداوم آزار هیجانی، کلامی یا طرد کردن اطلاق می شود. که در این کودکان به وفور دیده و گزارش شده است.
Neglect (مسامحه): که عبارت است از روش یا الگویی از مراقبت و پرورش که محیط مناسبی برای رشد کودک فراهم نمی آورد. درواقع بیانگر عدم کفایت رفتارهای مراقب می باشد . که می تواند شامل : بی توجهی به نیازهای درمانی، بهداشتی، تغذیه ، پوشاک، آموزش، امنیت و آسیبهای محیطی باشد. بسیاری از این والدین به دلیل ماهیت مزمن بیماری بستری های مکرر در مراکز درمانی،غیبت طولانی از منزل دارند وقتی زمانی هم هستند بدلیل خواب آلودگی ناشی از مصرف داروها توجه چندانی به تأمین نیازهای عاطفی کودک نشان نمیدهد.
Stigma (انگ) : هر برچسب اشاره و نام که باعث شود فرد یا گروهی متفاوت از دیگران تلقی شوند و منجر به تغییر احساس و نگرش فرد نسبت به خود یا جامعه به او شود انگ نامیده می شود که مسأله بسیار مهمی تلقی می شود.

وجود یک والد با برچسب اختلال روانی (بستری شدن در مراکز روانپزشکی مراجعه به روانپزشک) می تواند از نظر اجتماعی تبعات منفی برای سایراعضای خانواده بویژه کودکان به بار آوردکه از جمله آن تبعیض های گوناگون اجتماعی، مشکلات ارتباطی با همتا ها، سوءگیری نظر معلمین و سایر بزرگسالان نسبت به کودک می باشند. انگ وجود یک والد روانی حتی می تواند بر زندگی آینده این کودکان اثر گذار باشد. جنبه های زندگی شخصی- شغلی آنان را تحت شعاع قراردهد .

انگ می تواند منجر به انزوا و محدویت شدید ارتباطی برای خانواده گردد. بسیاری از خانوادها ارتباط خود را به خاطر این موضوع شدیداً محدود می کنند و این محدودیت ارتباطی، کودکان را از منابع حمایتی مفید و همچنین امتیازات داشتن ارتباط با خارج از خانواده محروم می کند.

این کودکان همچنین در معرض سوء استفاده بیشتر در محیط های خارج از خانواده هستند. و بیش از سایر کودکان abuse می شوند. که یک دلیل آن می تواند عدم توانایی برای حفاظت از کودک باشد.

Modeling learning (آموزش و الگوبرداری) : موارد زیادی از تقلید و الگوبرداری رفتاری بیمارگونه و نادرست والدین بیمار در این کودکان دیده شده است. که به عنوان مثال می توان از مصرف داروها بدون تجویز پزشک توسط این کودکان نام برد.

آسیب پذیری بیشتر: این کودکان احتمالاً به دلیل مؤلفه های ژنتیک، آسیب پذیری بیشتری به استرهای محیطی دارند. و نکته مهم اینجاست که استرسهای زندگی آنان شدید تر و بیشتر است . در واقع سوار شدن استرس های زیاد بر زمینة ژنتیکی و سابقه قبلی بطور جدی خطر ابتلا به اختلالت روحی روانی را افزایش می دهد.

در همین زمینه می توان به برخی از استرسهای شایع در این کودکان اشاره کرد. بسیاری از این کودکان شاهد صحنه های پرخاشگرانه شدید، رفتارهای خلاف عرف و حتی صحنه های وحشتناک (خودکشی) والدین خود بوده اند. و به همین دلیل است که اختلالات روانپزشکی مانند Post (اختلال پس از استرس) در این کودکان شایعتر دیده می شود.

یکی دیگر از خطراتی که فرزندان بیمارن روانی را تهدید می کند تحمیل نقشهایی است که برای آن آمادگی ندارند . ورود زود هنگام آنان به دنیای بزرگسالی باعث می شود که کودکان از امتیازات سازنده یک دروان کودکی شاد (Happy child hood) محروم شوند. به عنوان مثال بسیاری از این کودکان مجبور می شوند پای دردودل والدین بنشینند و به شکایات آنها گوش دهند یا به نوعی از والد بیمار مراقبت کنند، به همراه او نزد پزشک بیایند، بر مصرف دراوهای والد خود نظارت کنند و خیلی از وظایفی را که والدین بیمار قادر به انجام آن نیستند بپذیرند. این کودکان در این فضای ناامن و اضطرابی دائم باید مراقب تغییر حالتهای روحی پدر و مادر خویش باشند.

بسیاری از این والدین در بیان مشکلات خود و حالات روحی و روانی خویش نزد کودک هیچ محدودیتی قائل نیستند و به تأثیر منفی و تخریبی این سخنان بر کودک توجهی ندارند.

از آنجایکه بسیاری از کودکان در دوران تفکر پیش عملیاتی (pre operation ) هستند هنوز تفکر عینی و شهودی دارند و به مرحله تفکر انتزاعی نرسیده اند. مطالب عنوان شده از جانب والدین را حقیقتی ترسناک و تهدید کننده تلقی می کنند که می تواند فضای فکری و عاطفی کودک را بشدت پریشان نموده و دچار ناامنی کند. بطور مثال وقتی پدری در حضور کودک خود صحبت از مرگ قریب الوقوع یا حتی بدتر از آن تصمیم به از بین بردن خود می کند می توان تأثیر هولناک آنرا بر کودک حدس زد.

مشکلات اقتصادی : مشکلات اقتصادی برای خانواده ایی که یکی از اعضای آنها بویژه پدر خانواده دچار بیماری روانی می باشد وافت عملکرد شغلی دارد تأثیر مستقیم بر کودکان می گذارد که منجر به عدم تأمین نیازهای کودک به دلیل مسائل مالی می گردد. که باید این جنبه نیز مورد توجه قرار گیرد.

مشکلات این کودکان فقط محدود به دوران خردسالی نیست و طیف گسترده ای از مسائل را در دوران بزرگسالی ممکن است دارا باشند . از مشکلاتی که شایعتر دیده می شود می توان به موارد زیر اشاره کرد.

  • فقدان انگیزه تلاش (عدم پایداری در رسیدن به اهداف)
  • مشکلات شخصیتی و انواع بزهکاریها
  • مسائل قانونی
  • ضعفهای عمده در پذیرش نقش والدی در آینده
  • مشکلات جدی در ایفای نقشهای مورد انتظار در اجتماعی
  • سوء مصرف مواد و مصرف زیاد داروهای روانپزشکی
  • انواع سندورم های روانپزشکی
  •  پایین بود عزت نفس

البته همانطور که اشاره شد همه موارد از یک سیر یکسان برخوردار نیستند و تفاوتهای گوناگونی را در فرجام نهایی نشان میدهند.

اما چه می توان کرد؟

نخسین قدم در برخورد با مشکلات کودکان بیماران روانی شناسایی و توجه به آن می باشد که وظیفه اعضای تیم درمان و اطرافیان کودک می باشد به موازات آن باید نسبت به امنیت و ایمنی کودک امطمینان حاصل شود . ممکن است تأمین حصول این اطمینان جز با خروج کودک از آن محیط امکان پذیر نباشد که باید مورد توجه قرار گیرد.

درمانگر باید ازریابی جامع روانشناختی از کودک بعمل آورد که توجه به جنبه های گوناگونی مانند پرداختن به ترسها، اضطرابها عزت نفس و سایرمشکلات کودک را می طلبد.

ایجاد رابطه محکم با ثبات و مملو از اطمینان برای کودک نسبت به درمانگر ضروری است. درمانگریی که برای کودک منبع اطمینان، درلگرمی و حمایت است.

ارزیابی توانایی والدین یا والد سالم در انجام مهارتهای پدر و مادری ضروری است.

آموزش والدین، معلمین و سایر اطرافیان کودک در زمینه نیاز های کودک و نحوه برخورد او در این شرایط می تواند بسیار راهگشا باشد.

فراهم نمودن یک شبکه حمایتی سازمان یافته، با تجربه با پشتوانه قانونی برای اینگونه موارد لازم و ضروری است. به هر حال نمی توان این واقعیت را انکار کرد که بعضی بیماران به هیچ وجه صلاحیت نگهداری فرزند را ندارند و در نهایت با ید توجه همه دست اندرکاران و متولیان سلامت جامعه را به این نکته جلب کرد که در صورت عدم توجه به این کودکان ما در آینده با بیماران روانی بیشتری روبرو خواهیم شد ولی میتوان با اقدام صحیح و به موقع جلوی این دور باطل و معیوب را گرفت.

   
جشنواره پرتال

انتخاب پرتال برتر